Saga úr síldarfirði er tilraun til að segja 12 ára börnum síldarsögu Íslendinga. Megináhersla er lögð á fyrstu síldarárin 1900 – 1910 og leitast við að lýsa þeim aðstæðum sem íslensk þjóð hafði búið við um aldir og hvaða áhrif síldveiðarnar og véltæknin sem þá var að ryðja sér til rúms hafði á þróun þjóðfélagsins.

Sagan er færð í búning reynslusögu 12 ára drengs og fjölskyldu hans og byggist hún í stórum dráttum á sögu raunverulegrar fjölskyldu sem fluttist frá Akureyri vegna örbirgðar og settist að á Siglufirði árið 1907 þar sem ný og vonbjört framtíð beið þessa fólks sem áður hafði ætlað að flytja til Vesturheims í leit að betra lífi.

Texti og myndir eru eftir Örlyg Kristfinnson.

Bókin er gefin út með styrk frá Menningarráði Eyþings og Félagi áhugamanna um minjasafn

Bókin er tilvalin sem námsefni í íslensku og íslandssögu. Hún fæst í öllum helstu bókabúðum en er einnig aðgengileg til niðurhals hér á vef Síðldarminjasafnsins: http://sild.is/is/page/kennsluefni

Þar er einnig að finna nánari upplýsingar um sögu fjölskyldunnar sem bókin byggir.

Heilabrot.is er leikjavefur sem er tileinkaður þrautaleikjum af ýmsu tagi. 
Þar má finna orðaleiki, eðlisfræðileiki, töfl og spil, felumyndir, talnaleiki og margt, margt fleira.

Tölvutröllið er námsvefur frá Námsgagnastofnun. Um er að ræða námsefni í upplýsingatækni fyrir yngsta stig. Námsefnið er á formi myndskeiða  í flash og gagnvirkum æfingar eða hermum tengdu hverjum kafla. Auk þess eru á vefnum nokkrir þjálfunarleikir sem tengjast efninu.

Tölvutröllið er leiðbeinandi eða sögumaður vefsins og leiðir nemendur í gegnum furðuheim tölvunnar.

http://krossgatur.gatur.net/index.html

Tónlistarmyndbönd hafa lengi verið ótvíræður hluti af menningu unglinga. Með tilkomu vefsíðna eins og Youtube hefur áhorf á myndbönd færst frá sjónvarpinu yfir á Netið og auk þess opnað möguleikann á að unglingar skapi sjálfir sín eigin myndbönd og deili með öðrum.

Verkefnið Ljóðamyndbönd eftir Guðnýju Þorsteinsdóttur sem er að finna á vef Námsgagnastofnunar er hugsað fyrir unglingastig og elstu nemendur miðsstigs. Í verkefninu eiga nemendur að búa til eigið ljóðamyndband við ljóð að eigin vali. Íslenska, upplýsingatækni og listir eru því samþætt í verkefninu.

Kennarar eru hvattir til að setja ljóðamyndböndin út á Netið t.d. á Youtube eða Vimeo og senda svo tengla á þau til umsjónarmanns verkefnisins hjá Námsgagnastofnun. Þeim ljóðamyndböndum sem berast munu birtast á verkefnasíðunni.

Markmið verkefnisins eru margvísleg, t.d að nemendur:

• lesi margskonar ljóð
• þjálfist í að túlka ljóð
• þjálfist í að koma túlkun sinni til skila með ýmsu móti
• semji sín eigin ljóð
• fái þjálfun í leikrænni framsetningu
• fái þjálfun í upplestri
• noti upplýsingatækni til að kynna túlkun sína

Á vefsíðu verkefnisins hjá Námsgagnastofnun er að finna eftirfarandi atriði:

• Nánari verkefnalýsing fyrir nemendur. Hún er bæði á vefformi og sem pdf-skjal sem prenta má út og afhenda nemendum.
• Kennslumyndband þar sem sýnd eru helstu atriði við notkun á Windows Live Movie Maker.
• Kennslumyndband þar sem sýnt er hvernig forritið Audacity er notað til að taka upp lestur.
• Dæmi um myndstiklu fyrir ljóðamyndband.
• Dæmi um fullgert ljóðamyndband eftir nemendur sem mætti t.d. nota sem kveikju.
• Tenglar á gagnlegar vefsíður, s.s. ljóðasíður, síður með þeim forritum sem hér eru notuð og eru til niðurhlaðs, auk síðna sem geyma tónlistar- og ljóðamyndbönd

Hér fyrir neðan er dæmi um ljóðamyndband eftir nemendur:

Upp með hendur er námsvefur frá Námsgagnastofnun. Vefurinn inniheldur stutt myndskeiðum fyrir börn sem vilja læra táknmál og tengist verkefnabók með sama heiti. Markmið með þessum verkefnum og vefnum er að auka samskipti á milli heyrandi og heyrnalausra barna.

Það eru átta efnisflokkar á vefnum: fingrastafrófið, litir, tölustafir, vikan, árið, matur, dýr og ýmis tákn.

Vefinn er að finna hér: http://vefir.nams.is/upp/index.html

The Stairway er gagnvirkur orðaleikur með orðum frá frá orðabók Dictionary.com. Þema leiksins er það að þú ert dáinn og ert á leið til himna. Á leið þinni upp himnastigann hittirðu fyrir marvíslegar goðsagnapersónur sem allar leggja fyrir þig þrautir áður en þær hleypa þér lengra upp.

Orðaþrautirnar í leiknum eru þrennskonar: orðasúpa, orðarugl og hengiman.

The Stairway er að finna hér: http://www.icegamer.net/the-stairway/

Barnasattmali.is er fræðsluvefur um Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og mannréttindi barna. Vefurinn er ætlaður til notkunar í leikskólum, grunnskólum og framhaldsskólum, en hentar einnig öllum almenningi, bæði börnum og fullorðnum. Verkefnið er styrkt af forsætisráðuneytinu en að vefnum standa umboðsmaður barna, Barnaheill – Save the Children Iceland og UNICEF á Íslandi. Efni sem tengist grunnskólastigi er unnið í samstarfi við Námsgagnastofnun.

Á vefnum er að finna Barnasáttmálann á vefformi og einnig veggspjöld með Barnasáttmálanum á pdf-formi. En auk þess eru á vefnum gagnvirk verkefni og kennsluleiðbeiningar sem tengjast efnisþáttum sáttmálans. Enn eru bara komin verkefni fyrir yngsta stig grunnskóla. En von er á verkefnum fyrir miðstig, unglingastig og framhaldsskóla.

Kennsluleiðbeiningar fyrir verkefnin er að finna hér: http://www.barnasattmali.is/nam/kennsluleidbeiningar/kennsluhugmyndir.html

Gagnvirka verkefnin fyrir yngsta stig er að finna hér:  http://www.barnasattmali.is/nam/verkefniyngri.html

Verkefnið skiptist í 5 þætti:

1. Réttindi og forréttindi
2. Barnasáttmálinn
3. Allir eru einstakir
4. Fjölskyldur
5. Skólinn

ENIAC – Fyrsta tölvan

Yfirleitt er talað um að fyrstu tölvunar hafi komið fram á árunum í kringum síðari heimsstyrjöldina. Ekki eru allir sammála um hver sé fyrsta tölvan þó flestir séu líklega á því máli að það hafi verið tæki sem kallaðist ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Computer). Hvað sem hugtakaskilgreiningum líður, þá er ljóst að ENIAC var í það minnsta fyrsta stafræna rafeindatölvan sem hægt var að endurforrita og gat þar af leiðandi leyst margvísleg vandamál. Hún var þar af leiðandi mikilvægt skref í tölvuþróuninni og hafði gífurleg áhrif á tölvuhönnun framtíðarinnar.

Vísindamennirnir

Það voru vísindamennirnir John William Mauchly og Presper Eckert sem eiga heiðurinn af því að hafa fundið upp ENIAC.

John William Mauchly var fæddur 30. ágúst, 1907 í Cincinnati, Ohio. Strax sem barn sýndi John Mauchly mikla afburðarhæfileika í raunvísindum. Það varð til þess að hann fékk skólastyrk frá  Maryland-fylki, sem hann nýtti til að hefja nám við Johns Hopkins Háskólann haustið 1925. Þar stundaði hann nám við rafmagnsverkfræði og eðlisfræði. Að námi loknu varð hann prófessor við eðlisfræði við Ursinus háskólann nálægt Fíladelfíu.

Presper Eckert var fæddur 9.apríl, 1919 í Fíladelfíu. Árið 1937 hóf hann nám við Moore School of Electrical Engineering  við háskólann í Pensilvaníu og útskrifaðist þaðan 1941. Að því loknu þáði hann kennarastöðu við skólann.

Leiðir Mauchly og Eckert lágu svo saman árið 1941 þegar Mauchly sótti námskeið um varnartækni í Moore-skólanum, þar sem Eckert var einn af kennurunum hans.

Á þessum tíma hafði Mauchly fengið mikinn áhuga á rafknúnum reiknivélum og hafði hannað nokkrar slíkar. Bæði Mauchly og Eckert voru mjög svekktir yfir því að vísindin voru að verða það flókin og kröfðust mikilla útreikninga að ekki var lengur hægt að leysa úr vandamálum þeirra á auðveldan hátt. Þeir ræddu því möguleikann á því að byggja stóra og öfluga rafeindatölvu sem gæti hjálpað til við þessa þungu og flóknu útreikninga.

Hvers vegna?

Árið 1942 byrjað Mauchly að hanna reiknivél þar sem hann notaði hugmyndir frá hinum ýmsu töflu- og reiknivélum samtímans. Þar helst má nefna þá hugmynd að nota rafeindalampa við reikniaðgerðirnar en þá hugmynd fékk hann frá ABC-tölvunni sem maður að nafni John Atanasoff hafi smíðað. Með notkun rafeindalampanna var stigið fullt skref í þá átt að gera reiknivélar rafknúnar en ABC-tölvan var fyrsta rafknúna stafræna vélin. Hún var hinsvegar ekki endurforritanleg líkt og ENIAC og dugði því aðeins í mjög afmörkuð verkefni.

Rannsóknarstofnun skotvopna (The Ballistics Research Laboratory) hjá hernum eða BRL fréttu af þessum rannsóknum John Mauchly við Moore-skólann og 5. júní árið 1943 gerðu þeir Mauchly og Eckert samning við herinn um Project PX, þar sem markmiðið var að þróa öfluga rafeindatölvu.

Tilgangurinn með hönnun hennar átti að vera sá að flýta fyrir útreikningum á skottöflum sem voru notaðar til að aðstoða stórskotaliðum að miða. Þessar skottöflur notuðu hermennirnir til að ákveða stillinguna á byssunum, en á skottöflunum var búið að finna út miðið með því að taka mið af fjarlægð skotmarksins, hraða þess, vindátt og ýmislegt fleira. Hver tegund af fallbyssu hafði því sérstakan bunka af skottöflum og ef það kom ný tegund af byssu eða eldri gerð var endurbætt, þurfti að reikna þessar skottöflur út aftur. Vegna heimsstyrjaldarinnar, sem var í hámarki á þessum tíma, var mjög mikilvægt að þessar töflur yrðu tilbúnar sem fyrst og að þær væru sem réttastar. Fyrir tíma tölvanna unnu því oft hundruðir manna, með handsnúnar reiknivélar, við að útbúa slíkar skottöflur.

Mauchly og Eckert komu sér upp teymi af verkfræðingum sem saman byggðu ENIAC. Mauchly var yfirráðgjafi verkefnisins og  var ábyrgur fyrir stærstum hluta hönnunarinnar en Eckert yfirverkfræðingurinn. Hann fann lausnir á mörgum erfiðum tæknilegum vandamálum til að láta þetta allt saman virka.

Afraksturinn – ENIAC

Það tók teymið tvö og hálft ár að hanna og smíða ENIAC og verkið kostað samtals 500,000 dollara, sem voru mjög miklir peningar á þessum tíma. 14. febrúar, 1946 var ENIAC kynnt fyrir almenningi. En þá var hinsvegar stríðinu, sem henni hafði verið ætlað að vinna, lokið.

Uppbygging og útlit

ENIAC var risavaxin að stærð. Hún þakti 3 veggi herbergis sem var yfir 100 fm að stærð. Tölvan skiptist í 42 þil eða skápa sem hver var tæplega 3 metrar á hæð, 60 sm breiður og 30 sm þykkur. 3 af þessum skápum voru á hjólum, þannig að hægt væri að færa þá til. Tölvan var því rúmlega 25 metrar á lengd samtals og um 30 tonn að þyngd. Þetta gerði ENIAC að stærsta rafmagnstæki í heiminum á sínum tíma.

Auk þess var ENIAC langflóknasta rafmagnstæki sem hafði verið byggt fram að þessu. En í henni voru meðal annars þúsundir rafeindalampa og kristal-díóður, hundruðir rafliða tugþúsundir viðnáma og rafþétta og milljónir handgerðra samskeyta.

Virkni

ENIAC tók við gögnum frá gatakortum og skilaði svo niðurstöðum frá sér á öðrum gatakortum. Með þar til gerðum talnavélum var hægt að nota þessi gatakort til að prenta út læsilegri niðurstöður.

ENIAC gat framkvæmt 5000 samlagningar, 357 margfaldanir eða 38 deilingar á einni sekúndu og því þúsund sinnum hraðvirkari en forverar hennar. Þetta er hinsvegar aðeins svipað og lítill vasareiknir getur gert í dag.

ENIAC var endurforritanleg. Það þýðir að hægt var að forrita hana til að vinna mismunandi verk. Það var hinsvegar ekki hægt að geyma þessi forrit í henni, þannig að þegar tölvan átti að vinna nýtt verk þurfti að forrita hana alveg upp á nýtt. Það var ekki fyrr en með næstu kynslóð tölva sem hægt var að geyma forritin í tölvunum og skipta á milli forrita eftir þörfum.  Það var mjög seinleg vinna að forrita þær og gat jafnvel tekið margar vikur. Öll forritun var nefnilega gerð í höndunum, nánar til tekið með því að tengja víra og stilla rofa og lampa. Þegar búið var að forrita vélina og stilla hana, þannig að hún vissi hvað hún átti að gera við þau gögn sem henni voru gefin, þá vann hún hinsvegar mjög hratt.

ENIAC krafðist þar að auki mikils viðhald en lamparnir voru viðkvæmir og biluðu mjög oft. Uppitími ENIAC, sá tími sem vélin gat keyrt án þess að bila, var því til að byrja með ekki nema 5,6 klukkustundir að meðaltali. Það gat einnig tekið langan tíma að finna hver bilunin var því það þurfti að skoða handvirkt alla þessa þúsundir lampa og aðgæta hver þeirra var bilaður. Öll vinnan og rannsóknirnar í kringum ENIAC ollu því hinsvegar að miklar bætur og þróun varð á rafeindalömpum og tækni sem þeim viðkom og undir seinni ár ENIAC var uppitími hennar farinn að lengjast mjög og niðurtími að styttast. Lengsti tíminn sem ENIAC var uppi í einu var árið 1954 en þá keyrði hún í 116 klukkustundir eða næstum 5 sólarhringa, sem þótti ótrúlega langur uppitími á þessum tíma.

Notkun

Þó svo að ENIAC hafi fyrst og fremst verið hugsuð til að hjálpa til við útreikninga fyrir skottöflur stórskotaliða, þá var hún samt hönnuð með almenn notagildi í huga og gat leyst margskonar reiknivandamál á sviði kjarneðlisfræði og loftaflsfræði. ENIAC hafði t.d. þann hæfileika að geta framkvæmt skipanir eða breytt röð aðgerða eftir því hvernig gögnin voru. Það var gert með skipunum á borð við eftirfarandi: IF X<10 then go to line 22 else go to line 23. Hún var því mjög sveigjanleg og hægt að nota hana við lausnar á mismunandi vandamálum.

Í stríðinu hafði herinn hafði lært að meta gildi hraðra útreikninga og vildi ólmur halda áfram að styðja við bakið á þróun tölva þó að stríðinu væri lokið. Eitt af fyrstu verkefnum ENIAC var því að skera úr um hvort að það væri möguleiki á að útbúa vetnissprengjur. Næstu 6 vikurnar var dælt hálfri milljón gataspjalda með gögnum í ENIAC og loks kom hún með svarið: Já það er fræðilegur möguleiki á því að útbúa vetnissprengju. Þessar niðurstöður ollu mikilli gleði meðal vísindamanna og bjartsýni um framtíð tölvutækninnar.

Önnur verkefni sem ENIAC var látinn vinna fyrir herinn voru t.d. veðurspár, geimgeisla rannsóknir og slembitölurannsóknir. Hún var mikið því mikið og vel nýtt í margskonar verkefni. Vegna þess hve lamparnir í ENIAC voru viðkvæmir þá var hún látin keyra stanslaust, þ.e. það var aldrei slökkt á henni. En þannig entust lamparnir lengur.

Þann 2.október, 1955, kl 11:45 var hinsvegar formlega slökkt á ENIAC og hún tekin úr notkun eftir meira en 9 ára notkun. En sú þekking sem varð til við hönnun ENIAC og síðar við viðhald hennar, forritun og þróun myndaði grunninn að frekari þróun tölvutækninnar.